مفهوم خرد در نه گانه ایرانی
مفهوم خرد در نه گانه ایرانی
۱۳۹۶-۱۱-۲۹
ضمیر نیمه آگاه ما
ضمیر نیمه آگاه ما-بخش اول
۱۳۹۶-۱۲-۰۲
تعلق اجتماعی

تعلق اجتماعی

 

تعلق خاطر به جامعه به عنوان حسی بالنده میان مردمی‌که از منافع و سرنوشت مشترک برخوردارند، بسیار حیاتی است و وجود جامعه متضمن علاقه و وابستگی و وفاداری افراد به آن و احساس پیوستگی به «مای» کلی است این همان پاسخ عاطفی نسبت به «مای» بزرگتر است که تجلی عینی آن این است که فرد خود را جزئی از «مای» بزرگتر و جامعه را خانه خود می‌داند؛ به عبارتی این احساس تعلق اجتماعی است که ریشه تفاوت یک فرد از یک جامعه با افراد جوامع دیگر است و آنچه اساس تمییز یک ایرانی از غیرایرانی می‌شود همین است؛ چرا که در هویت یابی ملی، مردم یک جامعه در این احساس با هم اشتراک دارند و به هم پیوند می‌خورند.

 

به نظر آلن بیرو از منظر جامعه شناسی باید بین مشارکت به عنوان عمل و تعهـد و به عنوان حالت یا وضع تمیز قائل شد. مشارکت در معنای اول، داشتن شرکتی فعالانه در گروه را می‌رساند و به فعالیت اجتماعی انجام شده نظـر دارد و در معنــای دوم، از تعلــق گروهــی خــاص و داشــتن ســهمی‌در هســتی آن خبــر می‌دهد.  از نظر مارکوسکی والوور، وابستگی احساسی موجب تقویت و تثبیت همبستگی گروهی می‌شود (رفیع پور، ۱۳۷۷) زیرا حس تعلق گروهی، به عنوان عنصر اساسی و سازنده گروه، زمینه پیوند اعضای گروه و در نتیجه پویایی گروهی را تضمین می‌کند.

 

به نقل از هومانس ازآنجا که حس تعلق گروهی به کنش اجتماعی افراد جهت می‌دهد، مسیر دوام و توسعه گروه را نیز هموار می‌کند و از این رو، هرگونه تضعیف آن موجب تضعیف بنیان‌های اجتماعی گروه می‌شود. از آنجا که کلی ترین «مایی» که فرد به آن تعلق دارد جامعه است، احساس تعلق نسبت به این «ما» شرط بقا و پویایی زندگی اجتماعی است.

 

با توجه به هویت ایرانی ـ جهانی و با هدف شناسایی هویت ایرانی در فرایند ورود ایران به جریان مدرنیته و تغییرات حاصل از آن، آزاد ارمکی در سال ۱۳۸۰ پیمایشی انجام داده که در آن رابطه میزان تعلق ایرانی ـ اسلامی‌و به عبارتی رابطه غرور ملی با جنسیت، تأهل، سن و تحصیلات بررسی شده است. از یافته‌های تحقیق مشخص شد که ۵/۸۹ درصد به ایرانی بودن خود افتخار می‌کنند؛ پاسخگویان با درآمد بیشتر به ایرانی بودن خود بیشتر از مسلمان بودن افتخار می‌کنند؛ زنان و افراد متأهل نسبت به مردان و مجردها بیشتر به مسلمان بودن خود تا ایرانی بودن خود می‌بالند. بزرگسالان و میانسالان نیز بیشتر بر مسلمان بودن تا ایرانی بودن و افراد تحصیلکرده بر ایرانی بودن بیشتر تأکید دارند. (آزاد ارمکی، ۱۳۸۴)

 

ابن خلدون، جوهره حیات جمعی را تعلق اجتماعی و روح یاریگری می‌داند که در بادیه نشینی از طریق اجتماع افراد بر اساس نظام خویشاوندی حاصل می‌شود و در شهرنشینی از طریق تأسیس و گسترش نهادها و سازمان‌های اجتماعی و روابط همسایگی صورت می‌پذیرد (آزاد ارمکی، ۱۳۷۶)

احسـاس تعلـق اجتمـاعی مربـوط بـه سـلامت روانـی، فیزیکی و اجتماعی افراد است و به عنوان یک کاتالیزور برای تغییرات جامعه عمل می‌کند. بسیاری از مطالعات نشان داده اند که احساس تعلق اجتماعی مثبت، به افـزایش ارتباطـات و مشارکت مدنی در جامعه منجر می‌شود با توجه به اینکه انسان‌ها به خـودی خـود پتانسـیل مشـارکت را بـا هـدف دسـتیابی بـه خواسته‌های فردی، جمعی، دستیابی به عدل، همبستگی، امنیت، کنترل محیط خـود و… دارا هستند. احساس تعلق و درگیر شدن در ساخت و ساز امـور جامعـه، یـک «هویت جمعی» را در جامعه شکل می‌دهد که به عنوان عامل انگیزش اصلی برای مشارکت است .

 

بنابراین، حس تعلق اجتماعی مجموعه عواطفی است که در جریان شکل گیری شخصیت فرد، توسط جامعه و جریان جامعه پذیری ایجاد می‌شود و عوامل اجتماعی سبب تغییر آن می‌شود، بنابراین با تأکید بر تعریف پولینی، تعلق اجتماعی عبارت است از حس دلبستگی، وابستگی و وفاداری به جامعه که موجب همبستگی بین افراد و ایجاد پیوستگی یا «احساس ما» شده به نحوی که فرد، خود را بخش جدایی از جامعه می‌داند.

 

در کشورهای در حال توسـعه از جملـه ایـران بـه دلیـل قـرار گرفتن در دوران گذار، بسترها و عوامل ایجاد احساس تعلق اجتماعی، دچار تغییر می‌شود، چراکه در دوران گذار بنا به نظر دورکیم، هنجارهای موجود در جامعه در معـرض تغییـر و تحول قرار خواهند گرفت که در نتیجه آن احتمال کم رنگ شدن تعلقات اجتماعی افراد بـه جامعه و به تبع آن تغییر الگوهای همکاری در امور مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و… قوت خواهد یافت و ایـن در صـورتی اسـت کـه مسـؤولیت پـذیری و مشـارکت یکـی از مهمترین ابعاد اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در هر جامعه خصوصاً جوامع در حـال توسـعه است و بسیاری از مشکلات ساختاری و عملکردی برنامه ریزی‌ها ناشـی از نارسـایی هـایی است که در این حوزه وجود دارد. آنچه در این میان بر مسائل موجود می‌افزاید این است که نه مفهوم مشارکت و ابعاد آن به خوبی تعریف شده و نه عوامل تقویت کننده و یا در طیـف دیگـر تضـعیف کننـده آن موضـوع، مـورد بررسـی جـدی قـرار گرفتـه اسـت. (محسـنی و جاراللهی، ۱۳۸۲).

 

 

دکتر مرجان خودی

 

 

منابع:

محسنی، منوچهر و جاراللهی، عـذرا. (۱۳۸۲). مشـارکت اجتمـاعی در ایـران، تهـران: انتشارات آرون.

آزاد ارمکی، تقی (۱۳۸۴). ابعاد هویت ایرانی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

آزاد ارمکی، تقی (۱۳۷۶). اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان از فارابی تا ابن خلدون، تهران: سروش.

ازکیا، مصطفی. غلامرضا غفاری (۱۳۸۴). جامعه شناسی توسعه، تهران: کیهان.

رفیع پور، فرامرز (۱۳۷۷). آناتومی  جامعه مقدمه ای بر جامعه شناسی کاربردی، تهران: شرکت سهامی‌انتشار.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هجده − پنج =

//]]>