مدیریت و اناگرام
مدیریت و اناگرام-بخش ششم
۱۳۹۶-۰۹-۱۸
ناخودآگاه در نگاه لاکان- بخش دوم و پایانی
ناخودآگاه در نگاه لاکان-بخش دوم و پایانی
۱۳۹۶-۰۹-۲۱
هویت پذیری و نقش جامعه

هویت پذیری و نقش جامعه

 

موضوع هویت و أمر فرهنگ پذیری یا هویت پذیری در دانش جامعه شناسی، روانشناسیِ اجتماعی یا مردم شناسی، بدون تردید همگی بازتاب توجه به موضوع انسان به عنوان یک موجود اجتماعی است. اهمیت این موضوع با پیچیدگی‌های بیشتر در روابط انسانی موضوع گستردگی و تخصصی تر شدن این علوم شد. همزمان با تحولاتی که اندیشۀ داروین در علوم زیستی ایجاد کرد، سایر علوم همچون روانشناسی و جامعه شناسی نیز رشد کرده و تخصصی تر شدند. هر چند این رشته‌ها با تخصصی تر شدن بیشتر، گویی به هم هیچ ارتباطی نداشته باشند، ولی هریک ابعاد خاصی را در انسان مورد توجه قرار می‌دهند.   

اعضای هر جامعه ای ادراک خاصی از هویت متمایزشان دارند. در داخل هر جامعه ای آدم‌ها خودشان را در یک رشته از گروه‌ها سازمان می‌دهند؛ هر یک از این گروه‌ها هویت متمایز را در مورد اعضایش دارد. این هویت‌ها از خانواده گرفته تا ملت، در یک دو شاخگی گستردۀ «ما – آنها» مُنعکِس می‌شوند. انسان‌ها موجوداتی فرهنگی و اجتماعی هستند زیرا زندگی آنها به شیوه‌های گوناگون و پیچیده مرتبط با دیگران و جامعه است.

انسان‌ها برای بقای خود به دیگران نیاز دارند و بقای انسان، أمری اجتماعی است. فرآیند اجتماعی شدن أمری بسیار پیچیده است. اجتماعی شدن نه تنها شامل یادگیری چیزهاست بلکه همچنین مُتضمن الگوسازی رفتار انسان بر پایۀ رفتار افرادی است که به آنها احترام می‌گذاریم ( شارون، ۱۳۷۹: ۵۵). اجتماعی شدن ممکن است کاملاً تعیین نکند که ما چه هستیم، اما تأثیر آن را به آسانی نمی‌توان انکار کرد، به نحویکه در جهان امروز عضویت در یک گروه اجتماعی از گروه‌های خانوادگی و دوستی گرفته تا گروه‌های سیاسی أمری ضروری به نظر می‌رسد.

 

 

امیل دورکیم در مورد جامعه چه می­گوید؟

دورکیم قائل به دو نوع همبستگی بود :
۱٫ همبستگی مکانیکی
۲٫ همبستگی ارگانیکی

 

همبستگی مکانیکی در بین اقوام ابتدائی و در واحد‌های کوچک اجتماعی تحقق می‌یابد. در این همبستگی، روابط سه ویژگی دارند: ۱) ساده است ۲) از نظر روانی بسیار نزدیک است ۳) وابستگی بین افراد بسیار زیاد است. علت بروز روابط در این نوع از همبستگی، توتم و خانواده است.  اما به تدریج تغییر و تحول بوجود می‌آید و این همبستگی مکانیکی به همبستگی ارگانیکی (اندام واره) تبدیل می‌شود. در مرحله روابط ارگانیکی افراد هر کدام دارای شخصیت واحد و مستقل هستند ولی در عوض قرار دادهای اجتماعی توسعه می‌یابند وروابط سازمان یافته پدید می‌آیند.

از نظر دورکیم غایت جامعه شناسی در کل عبارت است از تعیین شرایط ابقای جامعه. او استدلال کرده است که همبستگی اجتماعی، پیوند موجود بین افراد و نیز کلید حفظ جامعه است.

دورکیم براساس دیدگاه اش در مورد همبستگی در جامعه، دو تیپ ایده آل برای جوامع متصور بود: یکی جوامع ابتدایی که دارای همبستگی مکانیکی بوده، ساختارهای اجتماعی آن‌ها به نسبت کمتر تفکیک شده هستند و تقسیم کار در آن‌ها یا وجود ندارد یا بسیار اندک است. وی دریافته بود که در این نوع جوامع، انسجام اجتماعی بر اساس همانندی‌ها و شباهت‌های موجود بین افراد یک جامعه و عمدتاً وابسته به مراسم و جریان‌های عادی مشترک است.

 

از نظر دورکیم، جوامع ابتدائی به دلیل نبود پیشرفت تکنولوژیکی در آن‌ها، دارای ویژگی همبستگی مکانیکی می‌باشند. تکنولوژی، تخصصی شدن را ایجاب می‌کند که این تخصصی شدن منجر به شکل گیری تقسیم کار در جامعه می‌شود و در پی این تقسیم کار، تیپ دوم جامعۀ مورد نظر دورکیم، یعنی جوامع مدرن به وجود می‌آید که مشخصۀ آن‌ها همبستگی اُرگانیک می‌باشد.در این جوامع، باتوجه به اینکه ارزش‌ها و اولویت‌های افراد با یکدیگر متفاوت است، بقای جامعه به اعتماد افراد به یکدیگر در انجام دادن وظایف خاص شان بستگی دارد. در جوامع مدرن با همبستگی ارگانیکی، دقیقاً به این دلیل که افراد با هم تفاوت دارند، اجماع صورت می‌گیرد، به این دلیل که استفاده متقابل از خدمات همدیگر سبب همبستگی اجتماعی بین آن‌ها می‌شود.

مهمترین قیاس او قیاس اُرگانیک (یا اندام‌ وار) است که در آن، جامعه همچون یک کل اندام‌ وار نگریسته می‌شود. در چنین جامعه ای کارکرد هریک از اندام‌های آن موکول به کارکرد اندام‌های دیگر است؛ درست همان‌گونه که اندام‌‌های یک موجود زنده برای حفظ یکدیگر و بقای کل موجود انجام وظیفه می‌کنند. این برداشت امیل دورکیم، موجب یادآوری این شعر معروف سعدی می‌شود:

 

بنی آدم اعضای یکدیگرند *** که در آفرینش ز یک گوهرند
چو عضوی به درد آورد روزگار *** دگر عضوها را نماند قرار

 

دکتر مهشید رضوی رضوانی

 

منبع

شارون، جوئل، ده پرسش از دیدگاه جامعه شناسی، منوچهر صبوری، تهران، نی، ۱۳۷۹

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شانزده − سه =

//]]>