ناخودآگاه در اناگرام
ناخودآگاه در اناگرام
۱۳۹۶-۱۱-۱۱
انگیزه های تیپ های شخصیتی در اناگرام - بخش سوم. محمدکاظم جاوید
انگیزه‌های تیپ‌های شخصیتی در اناگرام- بخش سوم
۱۳۹۶-۱۱-۱۴
نه گانه ایرانی در آموزه ایرانیان

نه گانه ایرانی در آموزۀ ایرانیان

 

در مقاله حکمت؛ تمایزی میان اناگرام و نه گانه ایرانی، به نقل از دکتر دینانی اشاره شد که موضوع روان (نفس) در دانش روانشناسی در سطح تقلیل یافته ای قرار گرفته و برخلاف دانش نه گانه، خود را از «حکمت» به دور نگه داشته است. ولی روان در انسان از ریشه روندگی، چیزی فراتر از یک رفتار ساده و سطحی است و این روندگیِ انسان در امید به شناختی است که جستجو می‌کند. دانش نه گانه ایرانی به مثابه حکمت عملی است و چنین مسیری را دنبال می‌کند.

 

در توضیح این موضوع دکتر غلامرضا اعوانی رئیس انجمن حکمت و فلسفه ایران در سخنرانی خود با عنوان «تأملاتی در سیر حکمت، فلسفه در فرهنگ و تمدن ایرانی» در دی ماه ۱۳۹۶، در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، به مفهوم حکمت و اهمیت آن نزد ایرانیان و صورت‌های خاص و عام بودن آن پرداخت؛ اینکه در تمدن و فرهنگ ایرانیان، فلسفه به معنای حبّ حکمت است و همیشه با حکمت در ارتباط است. در عالم اسلام به خصوص ایران، حکمت گاهی به معنای خاص یعنی فلسفه و گاهی به معنای عام به کار می‌رود. هر دو معنا مخصوصاً حکمت به معنای عام در فرهنگ و تمدن بسیار موثر بوده و ایران هم دارای حکمت به معنای عام و هم حکمت به معنای خاص بوده است. اعوانی تصریح کرد: «اکنون دیگر کشورهای اسلامی، حکمت اسلامی‌ندارند بلکه اصول عقاید را به عنوان فلسفه می‌خوانند و اگر فلسفه دارند فلسفه به معنای غربی است.

 

پس حکمت به معنای خاص آن، یکی از بزرگترین دستاوردها و ذخیره‌های معنوی ایران محسوب می‌شود». مساله دیگر حکمت به معنای عام کلمه است که به معنای خِرد بوده و همیشه در ایران وجود داشته و قبل از اسلام هم بوده است. لذا حکمت در تمامی‌ابعاد و شئون نه فقط فلسفه به معنای خاص، در تمامی‌ابعاد فرهنگ و تمدن زندگانی روزمره مردم ایران تأثیر داشته است. دکتر اعوانی با بیان اینکه حکمت به معنای خاص یعنی فلسفه برای خواص است اما حکمت به معنای عام به عنوان سفره ای است که پیر و جوان، عارف و عامی‌از آن به اندازه طاقت بشری خود بهره مند می‌شوند. معمولا این حکمت به معنای عام، عمدتاً با یک دین ارتباط دارد.

 

در ادیان شرقی وقتی در مورد حکمت و فلسفه صحبت می‌کنیم، اصلا فرقی بین دین و خرد نیست و ادیان در ذات و حقیقت خویش با خردورزی ارتباط دارند. ایرانیان با خصوصیات ممتاز خود، همواره و همیشه یکتاپرست و موحد و قائل به مبدأ و معاد بودند. خلاصه حکمت در ایران به بیان زرتشت در گفتار نیک، پندار نیک و کردار نیک می‌رسد. همان اصلی که در قرآن وجود دارد، یعنی ایمان، عمل صالح و اعتقاد به آخرت. در زمانی که آیین زرتشت باعث وحدت ملی است، دینداری علت بقای حکمت نزد ایرانیان بوده است.

 

دکتر لاله بختیار نیز در تأیید این مطلب اظهار می‌کند که حکمت در ایران به پیش از اسلام برمی‌گردد. او نقل می‌کند اگرچه جامعه غرب ریشه‌های نه گانه را به افلاطون اطلاق می‌کند، ولی افلاطون از زبان سقراط به فرماندۀ یونانی آلکیبیادس می‌گوید که چگونه زرتشتیان چهار آموزگار را برای شاهزادگان جوان خود استخدام کردند. این چهار آموزگار وظیفه داشتند چهار فضیلت را در شاهزادگان ایجاد کنند. این چهار فضیلت شامل: عفت، شجاعت، حکمت و عدالت بود.

 

دکتر ابراهیمی‌دینانی در همایش اخلاق دانشگاه تهران۱۳۹۶ این فضیلت‌ها را این گونه تعریف می‌کند؛ شجاعت، عفت، حکمت و عدالت. چهار فضیلت اخلاقی است که مدار همه اخلاقیات است. بشر چون از فرشته و حیوان ساخته شده غالباً به سمت افراط و تفریط می‌رود و باید در انسان تعادل ایجاد کرد. وی سپس این چهار فضیلت اخلاقی را تعریف کرد و گفت: عفت حد وسط شهوت رانی و ترک تاهل است. اسلام هم می‌گوید النّکاح سنتی و از طرفی شهوت رانی را مذموم می‌داند، اما مسئله اینجاست که حد وسط و اعتدال چیست؟

 

وی صفت شجاعت را این گونه تعریف کرد: بعضی انسان‌ها ترسو هستند. بعضی آدم‌ها هم متهور، بی باک و کله خراب هستند. هر دوی این صفات مذموم است، حد وسط اینها شجاعت است. دکتر دینانی در تعریف حکمت به این نکته اشاره کرد که: کنجکاوی فضولانه موجب رسوایی می‌شود و از طرفی به دنبال دانش نبودن موجب حماقت خواهد شد.

در این مسئله هم حد وسط مطلوب است که همان حکمت است. اما عدالت در ردیف سایر فضایل اخلاقی نیست و تشخیص آن نیز به آسانی ممکن نیست.

 

دکتر مهشید رضوی رضوانی


 

منابع:

ابراهیمی‌دینانی، غلامحسین(۱۳۹۶). تهران، دانشگاه تهران.

http://www.isfahanziba.ir 

اعوانی، غلامرضا(۱۳۹۶). تهران. پژوهشگاه مطالعات علوم انسانی.

http://www.ana.ir/news/334271 

بختیار، لاله(۲۰۱۶). شیکاگو، دوره آموزشی نه گانه ایرانی.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیست + پنج =